💬 سؤال مطروحه:
آیا در مدارس مسجدمحور، همان کتاب های درسی رسمی آموزش و پرورش تدریس میشود یا مدارس محتوای اختصاصی خود را دارند؟
باسمه تعالی
با سلام و تحیت؛
در راستای تسهیل ارتباط با خانوادههای محترم، مربیان گرامی و دغدغهمندان عرصه تعلیم و تربیت، معاونت علمی و راهبردی «ستاد مدارس مسجدمحور» اقدام به جمعآوری و پاسخگویی به پرسشهای متداول شما عزیزان نموده است. هدف این سلسله پستها، تبیین دقیق رویکردها و قوانین مجموعه میباشد.
پاسخ کوتاه این است که بله، کتاب های درسی رسمی تدریس میشوند؛ اما به هیچ وجه کافی تلقی نمیشوند. مدارس مسجدمحور هویت خود را در محتوای اختصاصی و روش ارائه متفاوت (مبتنی بر گفتگو و تفکر) جستجو میکنند. هدف این است که دانشآموز علاوه بر تسلط بر استانداردهای ملی، به «سواد بصیرتی» و «مهارتهای زیستی» که در نظام رسمی مغفول مانده است، دست یابد.
مسئله «محتوا» در این مدارس، یکی از دقیقترین نقاط مرزی میان آموزش رسمی و الگوی بومی است. در این نظام، محتوا صرفاً یک متن نیست بلکه ابزاری برای رسیدن به «حکمت» است.
بر اساس مبانی نظری و تجربیات زیسته در این عرصه، پاسخ به این پرسش را میتوان در سه لایه تبیین کرد:
۱. رویکرد ترکیبی (آموزش رسمی کتاب های درسی + غنیسازی بومی)
در اکثر مدارس مسجدمحور که به دنبال تثبیت قانونی هستند، کتاب های درسی رسمی آموزش و پرورش به عنوان «کفِ استانداردهای آموزشی» پذیرفته شده و تدریس میشوند. دلیل این امر، تسهیل در فرآیند ارزیابیهای ملی و جلوگیری از عقبماندگی تحصیلی دانشآموزان در سیستم رسمی است. اما تفاوت اصلی در «نحوه تدریس» و «حذفیات و اضافات» است.
- خلاصهسازی: بخشهای غیرضروری و حافظهمحور کتب رسمی که با فطرت دانشآموز یا نیازهای واقعی زندگی همخوانی ندارند، با روشهای فشرده آموزش داده میشوند.
- غنیسازی: مفاهیم علمی با نگاه توحیدی و کاربردی بازخوانی میشوند.
۲. محتوای اختصاصی و مکمل (برنامه درسی پنهان و آشکار)
بسیاری از مدارس موفق در این الگو، محتوای اختصاصی خود را در کنار کتاب های درسی رسمی یا به جای بخشی از آنها قرار میدهند. این محتوا معمولاً شامل موارد زیر است:
- ادبیات و حکمت: تمرکز ویژه بر متون کلاسیک فارسی (مانند گلستان و شاهنامه) به عنوان ابزار تقویت زبان و فهم حکمی.
- سواد زندگی و مهارت: تدوین جزوات و کتب اختصاصی برای آموزش مهارتهای فنی، تدبیر منزل و سواد رسانهای که در کتب رسمی وجود ندارند.
- طرحهای معرفتی: استفاده از کتبی در حوزههای عقاید، اخلاق و سیره اهلبیت(ع) که با زبان روز و متناسب با سنین مختلف بازنویسی شدهاند.
۳. الگوی «مسئلهمحوری» به جای «کتابمحوری»
در الگوهای پیشروتر تربیت مسجدمحور اساساً از محوریت کتاب عبور کردهاند. به این معنا که:
- محتوا از دل پروژهها بیرون میآید. برای مثال، دانشآموز ریاضی را نه از روی کتاب بلکه در بازارچه خیریه مسجد یا در کارگاه نجاری یاد میگیرد.
- در این نگاه، «مسجد» و «جامعه» خودشان کتاب هستند. مربی از منابع متعددی (از جمله کتب مرجع، مقالات و منابع دست اول) استفاده میکند تا دانشآموز را با واقعیت علم روبرو کند، نه فقط با نسخه ثانویه و خلاصه شده در کتب درسی.
۴. چالش رسمیت و محتوا
نکته مهمی که وجود دارد، این است که مدارس مسجدمحور در یک پیوستار قرار دارند:
- 1. مدارس همکار با آموزش و پرورش: کتاب های درسی رسمی را با مکملهای قوی دینی و مهارتی ارائه میدهند.
- 2. مدارس کاملاً آزاد: محتوای کاملاً اختصاصی (مبتنی بر آیات و روایات و علوم پایه با رویکرد اسلامی) دارند که در این حالت معمولاً دانشآموزان برای دریافت مدرک از روشهایی مانند «امتحان داوطلب آزاد» استفاده میکنند.
