این مدارس از چه نهادی مجوز میگیرند؟ آموزش و پرورش، حوزه علمیه یا وزارت کشور یا نهادهای دیگر مانند سازمان تبلیغات و جبهه فرهنگی اجتماعی خاتم؟
مسئله «مجوز»، پیچیدهترین لایه در ساختار اداری مدارس مسجدمحور است. به دلیل اینکه این الگو یک «پدیده نوظهور و ترکیبی» است هنوز یک ردیف قانونی واحد و اختصاصی برای آن در اسناد رسمی تعریف نشده است. این مدارس در یک «فضای خاکستری قانونی» فعالیت میکنند و برای مشروعیت خود از چترهای حمایتی مختلفی بهره میگیرند. در یک تقسیمبندی کلی و از لحاظ مجوز رسمی فعالیت، می توان مدارس مسجدمحور را به چهار قسم تقسیم کرد:
مدارس مسجدمحور غیردولتی (غیرانتفاعی)
این مدارس بهعنوان مدرسه غیردولتی فعالیت نموده یا به تعبیر مشهور، مدرسه غیرانتفاعی هستند. اگر فرد یا گروهی خواهان تأسیس مدرسه مسجد محور در قالب غیردولتی باشند، روند تأسیس آن بدین صورت است که فرد یا گروه متقاضی، باید با کسب شرایط لازم (مندرج در درگاه ملی مجوزها) در درگاه ملی مجوزها، در بخش تقاضای تأسیس مدرسه غیردولتی وارد شده و با تکمیل مدارک، تقاضای مجوز خود را ثبت نماید.
زمانی که روند صدور مجوز در سامانه طی شود، در قسمتی که باید مکان مدرسه معرفی شود، آن مسجدی که از پیش هماهنگیهای لازم با متولیان آن انجام شده است را بهعنوان مکان مدرسه معرفی میکند و مدارک آن را ثبت مینماید.
اگر سازمان نوسازی آموزشوپرورش آن مکان و آن مسجد را تأیید کند، فرد یا گروه میتواند کار ثبت نام را آغاز کند، اما اگر سازمان نوسازی مکان آن مسجد را تأیید نکرد، طبیعتاً اینجا مسئله متوقف میشود و باید رایزنیهایی با سازمان نوسازی در جهت تایید آن مسجد انجام پذیرد.
مدارس مسجدمحور با مجوز قرآنی
این مدارس، براساس دو قانون مختلف فعالیت می کنند.
الف) قانون اول
آیین نامه ساماندهی وظایف و اختیارات کمیسیون های خاص، مصوب کمیسیون معین شورای عالی آموزش و پروش
براساس این مصوبه، با هماهنگی میان مجموعه قرآنی و اداره آموزش و پروش منطقه، در ابتدای سال تحصیلی، ضمن معرفی دانش آموز به مدرسه، دروس وی کاملا غیرحضوری می گردد. در طی سال های تحصیلی، دانش آموز در مجمع قرآنی ضمن حفظ قرآن، به فراگیری دروس و آموزش های مختلف پرداخته و در پایان سال به همراه سایر دانش آموزان در امتحانات شرکت می کند. متن مصوبه مذکور بدین شرح است:
” طبق بند ۶ ماده ۴ آئین نامه ساماندهی وظایف و اختیارات کمیسیون های خاص که در سومین جلسه کمیسیون معین شورای عالی آموزشوپرورش مورخ ۹۴/۱۱/۷ به تصویب رسیده است، صدور مجوز ثبت نام و ادامه تحصیل، بدون حضور در کلاس، صرفا برای دانش آموزان روزانه که از طریق مراجع ذیصلاح مورد تأیید وزارت آموزشوپرورش، در دوره تخصصی حفظ قرآن کریم پذیرفته شده اند به وظایف و اختیارات کمیسیون خاص مناطق و نواحی اضافه شده است.”
این طرح هم اکنون در بسیاری از استان های کشور در حال انجام است.
ب) قانون دوم
قانون اعطای مدرک کارشناسی و بالاتر به حافظان کل قرآن مجید، مصوب 16/02/1375 مجلس شورای اسلامی
بر اساس این مصوبه مجلس، حافظان کل قرآن کریم، بدون هیچگونه قید و شرط اعم از سن یا مدرک و … می توانند در آزمون کارشناسی ارشد شرکت کنند. برخی از مدارس مسجد محور، با استفاده از این قانون، ضمن پرداختن به حفظ قرآن، اقدام به تربیت و آموزش دانش آموزان در سنین و پایه های مختلف می نمایند. سپس در زمان مقتضی، دانش آموز در آزمون حفظ قرآن شرکت نموده و پس از اخذ مدرک حفظ، میتواند در آزمون کارشناسی ارشد شرکت نماید. برخی از دانش آموزان مدارس مسجدمحور، با استفاده از این قانون در سنین زیر بیست سال، موفق به اخذ مدرک دکترا می شوند.
مدارس مسجدمحور وابسته به حوزه علمیه
در سال های اخیر، مرکز مدیریت حوزه های علمیه با هماهنگی وزارت آموزشوپرورش اقدام به تأسیس مدراس وابسته به خود می نماید. آن دسته از متقاضیان تأسیس مدرسه مسجد محور که شرایط لازم را داشته باشند، از طریق مرکز مدیریت حوزه علمیه استان خود می توانند تقاضای تأسیس مدرسه مسجدمحور وابسته به حوزه علمیه را ارائه نمایند.
مدارس مردمی و کاملاً آزاد
برخی از مؤسسان این مدارس نیز، اقدام به تأسیس مدرسه مسجدمحور به صورت کاملا آزاد و مردمی می نمایند. روشن است که تأسیس چنین مجموعه ای نیازی به طی کردن مراحل اداری و درگیریهای سامانهای و بروکراتیک ندارد. به بیانی دیگر، این مجموعه بهصورت خودجوش و مردمی تأسیس میشود، اما فرد متقاضی باید با مسئولین مسجد هماهنگیهای لازم را انجام بدهد.
مزایا و معایب شیوه دولتی و مردمی
باتوجه به اینکه در کشور، دو الگوی مدرسه غیردولتی و مدرسه مسجدمحور مردمی گستردگی بیشتری داشته و در اذهان عمومی شناخته شده تر هستند، در اینجا به مقایسه مزایا و معایب این دو الگو می پردازیم.
مزایای مدارس دارای مجوز رسمی
کاهش چالشهای آینده:
چالشهای آینده کمتر خواهد بود و طبیعتاً کسی نمیگوید که چرا شما اینجا مجموعه مسجد محور راه انداختهاید.
امکان تبلیغ و جذب دانشآموز:
امکان تبلیغ و جذب دانشآموز به صورت رسمی فراهم است.
عدم وجود مشکلات امتحان و مدرک:
مشکل امتحان، کارنامه، مدرک و آزمون وجود نخواهد داشت.
چالشهای اخذ مجوز مدرسه غیردولتی
مرحله نوسازی و تأیید مکان (در مدارس غیردولتی)
معمولاً متقاضیان در مرحله نوسازی به سد محکم سازمان نوسازی برخورد میکنند. اگر بخواهند مسجدی را معرفی کنند، تعداد مساجدی که سازمان نوسازی آنها را تأیید کند، زیاد نیست و مسجدی با استانداردهای لازم خیلی کم پیدا میشود. در صورت معرفی ساختمان دیگری به جز مسجد، هزینه سنگینی برای تهیه چنین مکانی باید پرداخت شود.
هزینه سنگین اولیه
وقتی هزینه سنگینی پرداخت میشود، حالا یا به صورت وام یا به هر شکلی تأمین شده، نیاز به بازگشت سرمایه دارد. در این صورت، مجموعه ناچار است شهریه و آنچه از والدین اخذ میکند را به گونهای تنظیم کند که آورده لازم را داشته باشد. بهعنوان مثال، اگر هزینهای مثل یک میلیارد یا بیشتر یا کمتر پرداخت شود، شهریه باید به گونهای باشد که آن مبلغ و هزینه اجاره را تأمین کند و سپس به هزینه پرسنل و دیگر موارد برسد.
محدودیت در نوآوری و خلاقیت
بعد از تأسیس، معمولاً سازمانها اجازه ابتکار، خلاقیت و نوآوری به شما نمیدهند و انتظار دارند شما مدرسهای باشید مثل بقیه. اصولاً سازمانها نمیخواهند که مجموعهای خیلی رشد بکند، قدش خیلی بلند شود و از بقیه جلو بزند یا خیلی تحولی و متفاوت باشد. هر روز ممکن است بازرسها بیایند و به مسائل مختلف اشکال وارد کرده و مانع پیادهسازی طرحهای شما شوند.
مزایای شیوه مردمی
آزادی در اجرای طرحهای تحولی:
دست متقاضی در اجرای طرحهای تحولی بسیار باز است. امکان اجرای طرحهای کاملاً متفاوتی وجود دارد که هیچ شباهتی به مدارس موجود ندارد.
شروع با کمترین هزینه:
یک مدرسه مسجدمحور میتواند با کمترین هزینه و کمترین تعداد دانشآموز آغاز به کار کند. نیازی به پرداخت هزینههای اولیه سنگین نیست.
گسترش تصاعدی تعداد دانشآموزان:
این مدارس معمولاً در سالهای دوم، سوم و چهارم تعداد دانشآموزانشان گسترش پیدا میکند.
انعطاف و تطبیق پذیری بالا:
این مدارس باتوجه به ساختار مردمی خود، انعطاف بالایی در برگزاری کلاس و اجرای طرحهای مختلف دارند و بهراحتی قابل تطبیق بر بوم محله و فرهنگهای گوناگون هستند.
معایب شیوه مردمی
عدم امکان نصب تابلوی مدرسه:
عدم امکان نصب تابلوی مدرسه.
محدودیت در تبلیغات:
عدم امکان تبلیغات رسمی و عمومی بهعنوان مدرسه.
نیاز به تدبیر برای مدرک و امتحان:
نیاز به تدبیر برای مسائل مربوط به مدرک و امتحان.
